ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୧ ଫେବୃଆରୀ : ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିବାସୀଙ୍କ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାରକୁ ନେଇ ଆଜି ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଏକ ବୃହତ୍ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକଶକ୍ତି ଅଭିଯାନର ଜାତୀୟ ସଂଯୋଜକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ସାମନ୍ତରା ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାଷୀ ନେତା ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ପୌରୋହିତ୍ୟରେ ଆୟୋଜିତ ଏହି ସଭାରେ ବିକାଶ ନାମରେ ଚାଲିଥିବା ପ୍ରକୃତିର ଅବାଧ ଲୁଣ୍ଠନ ଏବଂ କର୍ପୋରେଟ୍ ଶକ୍ତିଙ୍କ ହାତରେ ରାଜ୍ୟର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଟେକି ଦେବା ବିରୋଧରେ ଏକ ଶାଣିତ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଛି। ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟର ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦକୁ ବିଭିନ୍ନ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଏହାର ଭୟଙ୍କର ପରିବେଶଗତ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବକୁ ସରକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଣଦେଖା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ବୈଠକରେ ଉପସ୍ଥିତ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତମାନେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ବିକାଶର ଏହି ଛଦ୍ମବେଶୀ ରୂପକୁ ନେଇ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷାର ସମୟ ଆସିଛି। ଖଣିଜ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦରେ ଭରପୂର ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରାୟ ୨୩ ପ୍ରତିଶତ ଆଦିବାସୀ ଏବଂ ୧୭ ପ୍ରତିଶତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ। କିନ୍ତୁ ଶିଳ୍ପାୟନର ଆଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମାଟିରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରାଯାଉଛି। ପ୍ରଥମତଃ, ଏହି ବଡ଼ ଧରଣର ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୁଁ ହେଉଥିବା ପରିବେଶଗତ କ୍ଷତି—ବିଶେଷ କରି ଜଳଉତ୍ସର ହ୍ରାସ ଏବଂ ନଦୀପଠା ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବର କୌଣସି ସଠିକ୍ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆକଳନ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଜୀବିକାକୁ ବଳି ଦେଇ କରାଯାଉଥିବା ଏହି ବିକାଶ କାହା ପାଇଁ, ତାହା ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ।
ଓଡ଼ିଶାର ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ବକ୍ସାଇଟ୍ ସମୃଦ୍ଧ ପର୍ବତମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଆମ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପାଚେରୀ ସଦୃଶ। ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିୟମଗିରି, କର୍ଲାପାଟ, ଖଣ୍ଡୁଆଳମାଳି, ମାଝୀମାଳି, ସିଜିମାଳି, କୋଡ଼ିଙ୍ଗାମାଳି ଏବଂ ଦେଓମାଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ‘ଆରାବଳୀ’ ଭାବେ ପରିଚିତ। କିନ୍ତୁ ବିଗତ ଦଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ କର୍ପୋରେଟ୍ ମାଲିକଙ୍କୁ କ୍ଷିପ୍ର ଗତିରେ ନିଲାମ କରାଯାଇଛି। ଆଗାମୀ ତିନି ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମ୍ପଦକୁ ନିଃଶେଷ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ଯଦି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାରି ରହେ, ତେବେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସବୁଜ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଚିରସ୍ରୋତା ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଲୋପ ପାଇଯିବ, ଯାହା ଫଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଭୂଭାଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପଦଶୂନ୍ୟ ଓ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବ। ମାନବ ଜୀବନର ହାନି ଏବଂ ପରିବେଶର ଏହି ବିନାଶ ଭବିଷ୍ୟତର ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ‘ସମ୍ପଦ-ଦେବାଳିଆ’ ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ କରିବାର ଭୟଙ୍କର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ସେହିପରି ଶିଳ୍ପାୟନର କରାଳ ରୂପ ଯାଜପୁର, କେନ୍ଦୁଝର, ମୟୂରଭଞ୍ଜ, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ଏବଂ ଅନୁଗୁଳ ଭଳି ଜିଲ୍ଲାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି। କ୍ରୋମାଇଟ୍, ଲୁହା ଓ କୋଇଲା ଖଣି ଖନନ ଯୋଗୁଁ ବ୍ୟାପକ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଘଟି ଏହି ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଆଜି ‘ମୃତ ଅଞ୍ଚଳ’ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ପ୍ରତିକାର ଖୋଜିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସରକାର କେବଳ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶକାରୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପାଇଁ ବିକାଶର ପତାକା ହଲାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଆମ ସାମୁଦ୍ରିକ ପରିସଂସ୍ଥା, ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ଏବଂ ଭିତରକନିକା ଭଳି ସ୍ପର୍ଶକାତର ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ମୁହଁକୁ ଠେଲି ଦେଇଛି। ବିଶ୍ୱ ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟ ଏହି ସମୟରେ ଆମକୁ ସତର୍କ କରାଉଛି ଯେ, ଆମେ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ମୁତାବକ ସମ୍ପଦ ବ୍ୟବହାର କରି ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
୨୦୩୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ତାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ଶତବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଆଜିର ସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିଲେ ମନେହୁଏ, ଶତବାର୍ଷିକୀ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମାନଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦୂଷିତ ମରୁଭୂମି ଉପରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା କେବଳ କିଛି ବିରାଟକାୟ କାରଖାନା ହିଁ ବାକି ଥିବ। ରାଜସ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ନାମରେ ମାଟି ଓ ସମ୍ପଦ ବିକ୍ରି କରିବା କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶାସନର ଲକ୍ଷଣ ନୁହେଁ। ପୋଲିସ ଓ ପ୍ରଶାସନ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସ୍ୱରକୁ ଦମନ କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ରାଜ୍ୟର ପ୍ରକୃତ ମାଲିକ କିଏ? ସେହି ଲୋକମାନେ ନା ବାହାରୁ ଆସିଥିବା ବଡ଼ କମ୍ପାନୀ? ସରକାର କାହିଁକି ବିଦ୍ୟମାନ ଆଇନଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ହେଉନାହାନ୍ତି?
ବୈଠକରେ ‘ପେସା’ (PESA), ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ, ୧୯୫୬ ରେଗୁଲେସନ୍-୨ ଏବଂ ୨୦୧୩ ଭୂମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ଆଇନ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମ୍ବିଧାନିକ କବଚଗୁଡ଼ିକୁ କଠୋର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ଦାବି କରାଯାଇଛି। ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କୁ ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦିଆଯାଇଛି। ସରକାର ଯେପରି “ଆଇନର ଶାସନ” ଅନୁସରଣ କରି ପ୍ରକୃତି ଓ ମଣିଷର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାହା ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଖ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା। ସମ୍ପଦ ରହିଲେ ହିଁ ଓଡ଼ିଶା ବିକଶିତ ହେବ, ନଚେତ୍ ଏହା କେବଳ ଲୁଣ୍ଠିତ ଏକ ଭୂଖଣ୍ଡ ହୋଇ ରହିଯିବ ବୋଲି ଆଲୋଚନାର ନିଷ୍କର୍ଷ ରହିଥିଲା।
