କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ପାଟଣା ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମାଳିପସି ଅଞ୍ଚଳରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ‘ବ୍ୟାଙ୍କ କେସ୍’ ବା ‘କଙ୍କାଳ କାଣ୍ଡ’ ସାରା ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଦେଶରେ ଏକ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକର ଖବର ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଏହି ଘଟଣାଟି କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅସହାୟତା ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବା ଜଟିଳତା ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନତାର ଅଭାବକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି। ଡିଆନାଳି ଗାଁର ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡା ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ମୃତ ଭଉଣୀ କାଲରା ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଜମା ଖାତାରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚରମ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ, ତାହା ମାନବିକତାର ଏକ କରୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଗରିବ ଏବଂ ଅଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନେ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୁଝିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ କିଭଳି ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏହି ଘଟଣା ତାହାର ଏକ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ।
ଘଟଣାର ମୂଳ କାରଣ ଥିଲା ଓଡ଼ିଶା ଗ୍ରାମ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଜମା ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା। ଜିତୁଙ୍କ ଭଉଣୀ କାଲରାଙ୍କ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୬ରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରେ ପ୍ରାୟ ୧୯,୩୦୦ ଟଙ୍କା ଜମା ରହିଥିଲା। ଜିତୁ ସେହି ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ ହେଁ ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ମାଗିଥିଲେ। ଜଣେ ସାଧାରଣ ଆଦିବାସୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ଏହି ସବୁ ଦସ୍ତାବିଜ କିଭଳି ହାସଲ କରାଯାଏ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଜିତୁଙ୍କର କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନଥିଲା। ବ୍ୟାଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ‘ପ୍ରମାଣ’ ମାଗୁଥିବାରୁ ଜିତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହାୟ ଏବଂ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ପରିଶେଷରେ, ଭଉଣୀର ମୃତ୍ୟୁର ‘ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରମାଣ’ ଦେବା ପାଇଁ ଜିତୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ହୃଦୟବିଦାରକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କ କବର ଖୋଳି ତାଙ୍କର କଙ୍କାଳ ବାହାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ଅସ୍ଥିଶେଷକୁ କାନ୍ଧରେ ପକାଇ ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲି ଚାଲି ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ବ୍ୟାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଙ୍କାଳଟିକୁ ରଖି ସେ ନିଜର ଟଙ୍କା ପାଇବା ପାଇଁ ଦାବି କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଘଟଣାର ଭିଡିଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଭାଇରାଲ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଚାରିଆଡୁ ସମାଲୋଚନାର ସୁଅ ଛୁଟିଥିଲା।
ଘଟଣାଟି ଅଧିକ ଗୁରୁତର ହେବାରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ପୋଲିସ ତୁରନ୍ତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ। ପୋଲିସ କଙ୍କାଳଟିକୁ ନିଜ ଜିମାକୁ ନେବା ସହ ଜିତୁଙ୍କୁ ବୁଝାସୁଝା କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ସେହି କଙ୍କାଳର ସମ୍ମାନଜନକ ପୁନଃ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ଅତି ତତ୍ପରତା ଦେଖାଇ ମାତ୍ର ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଏବଂ ଲିଗାଲ ହେୟାର ସାର୍ଟିଫିକେଟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ୧୯,୩୦୦ ଟଙ୍କା ଜିତୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଥିଲା। ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ ସେମାନେ କେବଳ ସରକାରୀ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଥିବା ଅଭାବ ଏହିଭଳି ଏକ ଅଘଟଣର କାରଣ ସାଜିଥିଲା।
ଏହି ସମଗ୍ର ଘଟଣା ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସାଧାରଣ ଲୋକଟିଏ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ଏବଂ ସରକାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହଇରାଣ ହେବା ନୂଆ କଥା ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ କେନ୍ଦୁଝରର ଏହି ଘଟଣା ସବୁ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଇଛି। ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ମୌଳିକ ସରକାରୀ ସେବା ପାଇବାରେ କେତେ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ଟଙ୍କା ପାଇଁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଭଉଣୀର ଶବକୁ କବରରୁ ଖୋଳି ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଆଣିବା ଘଟଣା ଆମ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟତାକୁ ପଦାରେ ପକାଇଛି। ଏଥିପାଇଁ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ନିୟମକୁ ଅଧିକ ଲୋକାଭିମୁଖୀ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଜରୁରୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
