ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଭିତରେ ମତଭେଦ: ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାରଙ୍କୁ ନେଇ କାହିଁକି ବଢ଼ିଲା ବିବାଦ?

Form 6ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନଠାରୁ ଭୋଟର ତାଲିକାର ଡାଟାବେସ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—୧୦ ମାସରେ ଅତି କମରେ ୧୪ ଥର ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଥିଲେ ଦୁଇ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର; ବିରୋଧୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ମଧ୍ୟରେ ECI କହିଲା, ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସର୍ବସମ୍ମତ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା Election Commission of India (ECI)ର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନେଇ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

The Indian Expressର ଏକ ତଦନ୍ତମୂଳକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ତିନି ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ଦୁଇ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ସୁଖବୀର ସିଂହ ସନ୍ଧୁ ଏବଂ ବିବେକ ଯୋଶୀ ଗତ ପ୍ରାୟ ୧୦ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଅତି କମରେ ୧୪ ଥର ଲିଖିତ ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଥିଲେ। ଏହି ଆପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ଭୋଟରଙ୍କ ପଞ୍ଜୀକରଣ, ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନ, Form 6 ସହ ଜଡ଼ିତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଭୋଟର ତାଲିକା ଡାଟାବେସ୍‌ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଭଳି ବିଷୟ ରହିଥିଲା।

ବର୍ତ୍ତମାନ ECIର ତିନି ସଦସ୍ୟ ହେଲେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାର, ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ସୁଖବୀର ସିଂହ ସନ୍ଧୁ ଓ ବିବେକ ଯୋଶୀ। ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାର ୧୯ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୫ରେ ଦେଶର ୨୬ତମ CEC ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ।

କେଉଁ କେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଥିଲା ଆପତ୍ତି?

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଆପତ୍ତି କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। କେତେକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାତସାର ବିନା ନିଆଯାଇଥିବା ନେଇ ଦୁଇ କମିଶନର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲେ। ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା—Form 6ରେ SIR ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶ୍ନ ଯୋଡ଼ାଯିବା, ERONet/ECINet ମାଧ୍ୟମରେ ଭୋଟର ତାଲିକା ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନେଇ ଆଶଙ୍କା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ପୁନଃସ୍ଥାପନ ବିରୋଧରେ ଅପିଲ୍ କିଏ ଅନୁମୋଦନ କଲା ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ, ଏବଂ ଗୋଆରେ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ସାମିଲ କରିବାରେ ସଫ୍ଟୱେର୍ ସମ୍ପର୍କିତ ବାଧା।

ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା, ଭୋଟର ତାଲିକା ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ IT ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ତଦାରଖ ସମ୍ପର୍କିତ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେଇ ସନ୍ଧୁ ଓ ଯୋଶୀ ପୃଥକ ଭାବେ Cabinet Secretaryଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି।

Form 6କୁ ନେଇ କାହିଁକି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ?

Form 6 ହେଉଛି ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନୂଆ ଭାବେ ନାମ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଆବେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା।

ବିବାଦର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିଲା ECINet portalରେ Form 6 ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏକ declaration। ଏଥିରେ ନୂଆ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବ SIRର ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନିଜ ନାମ କିମ୍ବା ମାତାପିତା/ଜେଜେବାପା-ଜେଜେମାଙ୍କ ନାମ ରହିଥିଲା କି ନାହିଁ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ବିକଳ୍ପ ବାଛିବାକୁ କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହାକୁ ଉତ୍ତର ନଦେଲେ ଅନଲାଇନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସମ୍ଭବ ହେଉନଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି।

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ମେ ମାସରେ ବିବେକ ଯୋଶୀ ଫାଇଲ୍‌ରେ ମତ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସରକାର ସମ୍ପର୍କିତ ନିୟମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନକରି Form 6କୁ ଏଭଳି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମତ ସହ ସହମତ ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ଅଗଷ୍ଟ ୧୩ରେ ସନ୍ଧୁ ଏହାକୁ “unauthorised and illegal” ବୋଲି ଲିଖିତ ଆପତ୍ତି କରି ଏହାକୁ ତୁରନ୍ତ ହଟାଇବାକୁ କହିଥିବା ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।

ତେବେ ଏଠାରେ ECIର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆୟୋଗ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ମୂଳ Form 6ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇନାହିଁ, SIR ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଅତିରିକ୍ତ declaration/Annexure ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ସୂତ୍ର ଆଧାରିତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରିପୋର୍ଟରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି ଯେ SIR ସମ୍ପର୍କିତ ମୂଳ ଆଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ତିନି କମିଶନର ସର୍ବସମ୍ମତିରେ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ।

ଭୋଟର ଡାଟାବେସ୍‌ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ

ଦୁଇ କମିଶନରଙ୍କ ଆପତ୍ତିର ଆଉ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଦିଗ ଥିଲା electoral roll databaseର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ।

ସାଧାରଣତଃ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ କ୍ଷେତ୍ରର Electoral Registration Officer (ERO) ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ପରିଚାଳନାରେ ଆଇନଗତ ଅଧିକାରୀ। କିନ୍ତୁ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଯୋଶୀ “gradual centralisation of the electoral roll database” ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଆଇନଗତ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଡାଟାବେସ୍‌ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହାର audit ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ।

ସନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ERONetର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ access ନଥିବା ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗକୁ ରେକର୍ଡରେ ଆଣିଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଅପିଲ୍‌କୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର SIR ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା। ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରେ କେତେକ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ପୁନଃ ସାମିଲ ହେବା ପରେ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପିଲ୍ କିଏ ଏବଂ କାହାର ଅନୁମତିରେ ECI ପକ୍ଷରୁ ଦାଖଲ କଲା—ସନ୍ଧୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଏହା ଫଳରେ ବିବାଦଟି କେବଳ SIR ଠିକ୍ କି ଭୁଲ୍ ସେଥିରେ ସୀମିତ ନରହି, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ନାମରେ କୌଣସି ପ୍ରଶାସନିକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ତିନି ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେଦୂର ଆଲୋଚନା ଓ ଅନୁମୋଦନ ହେଉଥିଲା, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଆଣିଛି।

ECI କ’ଣ କହୁଛି?

ବିବାଦ ପରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ମତଭେଦକୁ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ବୋଲି ମାନିନାହିଁ।

ଆୟୋଗର କହିବା କଥା, ବହୁସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶ୍ନ, ଲିଖିତ ମତ, ଆପତ୍ତି ଓ technical suggestions ଆସିବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ଏଗୁଡ଼ିକ checks and balancesର ଅଂଶ। କିନ୍ତୁ ଆୟୋଗ ଦାବି କରିଛି ଯେ SIR ସହ ଗତ ବର୍ଷର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୋଗର ସର୍ବସମ୍ମତ ଅନୁମୋଦନରେ ନିଆଯାଇଥିଲା।

ଅର୍ଥାତ୍ ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଦାବି ରହିଛି—ତଦନ୍ତମୂଳକ ରିପୋର୍ଟରେ ଦୁଇ କମିଶନରଙ୍କ ଲିଖିତ ଆପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଶ୍ନର କଥା ଆସିଛି; ଅନ୍ୟପଟେ ECI କହୁଛି, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆଲୋଚନାରେ ଭିନ୍ନ ମତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ final institutional decisions unanimous ଥିଲା। ଦୁଇ କମିଶନର ସନ୍ଧୁ ଓ ଯୋଶୀ ରିପୋର୍ଟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ କରାଯାଇଥିବା ଦାବି ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ସାର୍ବଜନୀନ ବିବୃତି ଦେଇନଥିବା ମଧ୍ୟ ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଛି।

ବିରୋଧୀ ଦଳ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି?

ରିପୋର୍ଟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବା ପରେ କଂଗ୍ରେସ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ବିରୋଧୀ ଦଳ CEC ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାରଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି।

କଂଗ୍ରେସର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି—ଯଦି ଦୁଇ ଜଣ କମିଶନର ବାରମ୍ବାର ଲିଖିତ ଆପତ୍ତି କରିଥିଲେ, ତେବେ ସେହି ଆପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ସମାଧାନ କରାଗଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି କିପରି ସର୍ବସମ୍ମତ ହେଲା, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଦରକାର। କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ CECଙ୍କ ଇସ୍ତଫା/ହଟାଇବା ଦାବି କରିବା ସହ ଏହାର ତଦନ୍ତ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। କଂଗ୍ରେସର ଅଭିଷେକ ମନୁ ସିଂଘଭୀ ମଧ୍ୟ CECଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦଳର ଅଭିଯୋଗ ଓ ଇସ୍ତଫା ଦାବି ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ରଖିଛନ୍ତି।

ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏହି ଘଟଣାକୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଉଠାଇଆସୁଥିବା “vote chori” ଅଭିଯୋଗ ସହ ଯୋଡ଼ି BJP ଓ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ CECଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ, SIR ଉପରେ ପୁନର୍ବିଚାର କିମ୍ବା ତଦନ୍ତ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ବିରୋଧୀ ଦଳମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଯୋଗ; ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଥିବା ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆପତ୍ତି ମାତ୍ର ଏହି ବ୍ୟାପକ ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱତଃ ପ୍ରମାଣିତ କରେନାହିଁ।

BJPର ଜବାବ କ’ଣ?

BJP ଏହି ଘଟଣାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି।

BJP ମୁଖପାତ୍ର ସମ୍ବିତ ପାତ୍ର କହିଛନ୍ତି ଯେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଭିନ୍ନ ମତ ରହିବା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅଂଶ। ୧୪ଟି correspondenceକୁ ସେ ଏକ “healthy democracy”ର ପ୍ରତିଫଳନ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଯୁକ୍ତି—ଆଲୋଚନା ସମୟରେ ମତଭେଦ ରହିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ SIR ସମ୍ପର୍କିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତିନି କମିଶନରଙ୍କ ସହମତିରେ ହୋଇଥିଲା।

BJP ବିରୋଧୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ୱସନୀୟତାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବାର ଚେଷ୍ଟା ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କରିଛି। ଦଳର ମତରେ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆଲୋଚନାରେ ଆପତ୍ତି ଥିବା ଏବଂ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସର୍ବସମ୍ମତ ହେବା—ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ କଥା ନୁହେଁ।

ତେବେ ପ୍ରକୃତ ବିବାଦ କେଉଁଠି?

ସମଗ୍ର ବିବାଦକୁ କେବଳ “ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାର ବନାମ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ କମିଶନର” ବୋଲି ଦେଖିଲେ ଚିତ୍ରଟି ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ।

ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି।

ପ୍ରଥମ, ଯଦି ଦୁଇ କମିଶନର କେତେକ ପଦକ୍ଷେପକୁ ଲିଖିତ ଭାବେ “unauthorised” ବା “illegal” ବୋଲି ଆପତ୍ତି କରିଥିଲେ, ତେବେ ସେହି ଆପତ୍ତିର ସମାଧାନ କିପରି ହେଲା?

ଦ୍ୱିତୀୟ, Form 6ର ମୂଳ ଆଇନଗତ ଢାଞ୍ଚା, SIR ପାଇଁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା declaration ଏବଂ ECINetରେ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା online process ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ଆଇନଗତ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ?

ତୃତୀୟ, ଭୋଟର ତାଲିକା ଉପରେ ଆଇନଗତ ଭାବେ EROଙ୍କ ଅଧିକାର ଥିବାବେଳେ ଡିଜିଟାଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍‌ର access ଓ control କେତେଦୂର କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ହୋଇପାରିବ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଗୁରୁତ୍ୱ କେବଳ ଦଳୀୟ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। କାରଣ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ କାହାର ନାମ ସାମିଲ ହେବ, କାହାର ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ସେହି ଡାଟାବେସ୍‌ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଆଇନଗତ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଅଧିକାର କାହା ପାଖରେ ରହିବ—ଏସବୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ନାଗରିକଙ୍କ ମତଦାନ ଅଧିକାର ସହ ଜଡ଼ିତ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦୁଇ କମିଶନରଙ୍କ ଲିଖିତ ଆପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କିତ ରିପୋର୍ଟ ସାମ୍ନାରେ ରହିଛି; ଅନ୍ୟପଟେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ସ୍ପଷ୍ଟ ଦାବି ହେଉଛି ଯେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆଲୋଚନାରେ ଭିନ୍ନ ମତ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ତିନି ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସର୍ବସମ୍ମତିରେ ହୋଇଛି।

ସେହି କାରଣରୁ ଏହି ବିବାଦର ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନ କେବଳ କିଏ କାହା ସହ ଅସହମତ ଥିଲେ ତାହା ନୁହେଁ; ବରଂ ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କିପରି ନିଆଯାଉଛି, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆପତ୍ତି କିପରି ସମାଧାନ ହେଉଛି ଏବଂ ଭୋଟର ତାଲିକା ପରିଚାଳନାରେ ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ କିପରି ରଖାଯାଉଛି, ତାହା ଏବେ ଏହି ବିତର୍କର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ।