ଆଗାମୀ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧ ତାରିଖରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ଥିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବଜେଟ୍ ୨୦୨୬-୨୭କୁ ନେଇ ସମଗ୍ର ଦେଶର ନଜର ଏବେ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ନିର୍ମଳା ସୀତାରମଣଙ୍କ ଉପରେ। ବିଶେଷ କରି ସୁନା ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଖାଉଟିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବଜେଟ୍ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ୱସ୍ତିର ଖବର ଆଣିପାରେ। ମନିକଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ସରକାର ସୁନା ଉପରୁ ଆମଦାନୀ ଶୁଳ୍କ (Customs Duty) କୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ୬ ପ୍ରତିଶତରୁ କମାଇ ୪ ପ୍ରତିଶତ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି। ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ‘ଗୋଲ୍ଡ ଟ୍ରେଡିଂ ହବ୍’ (Global Gold Trading Hub) ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିବା ଏବଂ ସୁନା ବଜାରକୁ ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ଦିଗରେ ଏହା ଏକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି। ଭାରତରେ ସୁନା କେବଳ ଏକ ଅଳଙ୍କାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାର ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ନିବେଶର ମାଧ୍ୟମ। ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତୀୟ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ପ୍ରାୟ ୪ ରୁ ୫ ଟ୍ରିଲିୟନ ଡଲାର ମୂଲ୍ୟର ସୁନା ଗଚ୍ଛିତ ଅଛି, ଯାହା ଦେଶର ମୋଟ ଜିଡିପି (GDP) ସହିତ ପ୍ରାୟ ସମାନ। ଏହି ବିପୁଳ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଅର୍ଥନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତକୁ ଆଣିବା ଏବଂ ଚୋରା ଚାଲାଣ ରୋକିବା ପାଇଁ ଶୁଳ୍କ ହ୍ରାସ ଏକ ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକତା ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ସୁନା ଶୁଳ୍କରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ସରକାର ସମଗ୍ର କଷ୍ଟମ୍ସ ଡ୍ୟୁଟି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ସଂଶୋଧନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର କଷ୍ଟମ୍ସ ଶୁଳ୍କ ସଂରଚନାରେ ପ୍ରାୟ ଆଠଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଲାବ୍ ରହିଛି। ଏହି ଜଟିଳ ଶୁଳ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ଆମଦାନୀକାରୀମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ସାମଗ୍ରୀର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗକୁ ନେଇ ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଯାହାଫଳରେ ବହୁ ପରିମାଣର ଆଇନଗତ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ବଜେଟ୍ ୨୦୨୬ରେ ସରକାର ଏହି ଶୁଳ୍କ ସ୍ଲାବ୍ ସଂଖ୍ୟାକୁ ୮ ରୁ କମାଇ ୫ କିମ୍ବା ୬ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି। ଶୁଳ୍କର ଏହି ସରଳୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟିକ କାରବାର ସହଜ ହେବ ଏବଂ ଭାରତର ‘ଇଜ୍ ଅଫ୍ ଡୁଇଂ ବିଜନେସ୍’ (Ease of Doing Business) ମାନ୍ୟତାରେ ଉନ୍ନତି ଆସିବ। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଲାଭ ମିଳିବ। ବିଶେଷ କରି ‘ଇନଭର୍ଟେଡ୍ ଡ୍ୟୁଟି ଷ୍ଟ୍ରକଚର’ (Inverted Duty Structure) ର ସମାଧାନ ପାଇଁ ବଜେଟ୍ରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବ। ଅର୍ଥାତ୍ କଞ୍ଚାମାଲ ଉପରେ ଥିବା ଅଧିକ ଶୁଳ୍କକୁ କମାଯାଇ ଘରୋଇ ଶିଳ୍ପକୁ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯିବ।
ଅନ୍ୟପଟେ, ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି କଷ୍ଟମ୍ସ ବିଭାଗରେ ଅଟକି ରହିଥିବା ହଜାର ହଜାର ମାମଲାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସରକାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ‘ଆମ୍ନେଷ୍ଟି ସ୍କିମ୍’ (Amnesty Scheme) ଘୋଷଣା କରିପାରନ୍ତି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୪ ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା କଷ୍ଟମ୍ସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରାୟ ୭୫,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ମାମଲା ବିଭିନ୍ନ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ବିଚାରଧୀନ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାୟ ୨୪,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର ରାଜସ୍ୱ ଅଟକି ରହିଛି। ଏହି ପୁରୁଣା ବିବାଦଗୁଡ଼ିକର ଏକକାଳୀନ ସମାଧାନ ପାଇଁ ସରକାର ଏକ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରିବେ, ଯାହାଫଳରେ ସରକାରଙ୍କ ଖଜାନାକୁ ଅର୍ଥ ଆସିବା ସହ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଇନଗତ ଜଞ୍ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସରକାର ସୁନାକୁ ଏକ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ‘ଗୋଲ୍ଡ ଇଟିଏଫ୍’ (Gold ETF) ଏବଂ ସଭ୍ରେନ୍ ଗୋଲ୍ଡ ବଣ୍ଡ୍ ଉପରେ ଟ୍ୟାକ୍ସ ରିହାତି ପ୍ରଦାନ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ନିବେଶ ପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବେ। ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ବଜେଟ୍ ୨୦୨୬ ସୁନା ବଜାରକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଦେବା ସହ ଦେଶର ରତ୍ନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଶିଳ୍ପକୁ ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ଥିତିକୁ ଆଣିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି।
