ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ବା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାମଲାର ଶୁଣାଣି କରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ବା ଏସସି ଶ୍ରେଣୀର କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଶିଖ୍ ଧର୍ମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମକୁ ଧର୍ମାନ୍ତରିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିଜର ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ମାନ୍ୟତା ହରାଇବେ। ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଆଦେଶ ୧୯୫୦ ଅନୁଯାୟୀ, କେବଳ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଇପାରିବ ଯେଉଁମାନେ ହିନ୍ଦୁ, ଶିଖ୍ କିମ୍ବା ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଅଟନ୍ତି। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ କିମ୍ବା ଇସଲାମ ଭଳି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଦତ୍ତ ସଂରକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ସେହି ସଂକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସରକାରୀ ସୁବିଧା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହେବେ ନାହିଁ। କୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ରାୟ ଜାତି ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଦୂର କରିବା ସହ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ମଧ୍ୟ ଜାତିଗତ ସୁବିଧା ନେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଝଟକା ସଦୃଶ ହୋଇଛି।
ଅଦାଲତ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଅନୁସୂଚିତ ଜାତିର ସଂକଳ୍ପ ସମାଜରେ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଏବଂ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଥିବା ଏହି ସାମାଜିକ କୁସଂସ୍କାରକୁ ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତାମାନେ ସଂରକ୍ଷଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏଥିରେ ଶିଖ୍ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମକୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା, କାରଣ ଏହି ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ସମାଜର ମୂଳ ସ୍ରୋତ ସହ ଜଡ଼ିତ। କିନ୍ତୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ଏବଂ ଇସଲାମ ଧର୍ମରେ ଜାତିଗତ ବିଭାଜନ ବା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇ ନଥିବାରୁ, ଏହି ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଆଉ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତିର ପରିସରଭୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିବେ ନାହିଁ। କୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥିତି ବଦଳି ଯାଉଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ସ୍ୱତଃ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଏହି ମାମଲାରେ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପୁରୁଣା ଜାତି ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ସରକାରୀ ଚାକିରି ଏବଂ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁବିଧା ହାସଲ କରୁଥିଲେ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହାକୁ ବେଆଇନ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଏବଂ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି କେହି ତଥ୍ୟ ଲୁଚାଇ ଏଭଳି ସୁବିଧା ନେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତିର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ୟ ସୁବିଧା ପାଇପାରିବେ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆସିବ। ଏଥିସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବିଧାନର ଏହି ଆଇନଗତ ଦିଗ ପ୍ରତି ସତର୍କ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ଶୁଣାଣି ପରେ ଏବେ ସାରା ଦେଶରେ ଜାତି ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ପ୍ରଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଏହାର ଯାଞ୍ଚ ଅଧିକ କଡ଼ାକଡ଼ି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନକୁ ଏହି ସମ୍ବିଧାନିକ ଆଦେଶକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ବିଶେଷ କରି ସେହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଜର ରଖାଯିବ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଧର୍ମାନ୍ତରୀକରଣ ହେଉଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି। ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୁଣି ନିଜର ମୂଳ ଧର୍ମକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଅନୁସୂଚିତ ଜାତିର ମାନ୍ୟତା ମିଳିବ କି ନାହିଁ, ସେ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଅଦାଲତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ, ଏହି ଐତିହାସିକ ରାୟ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ମୌଳିକ ନିୟମକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।
