ଭାରତର ଆଗାମୀ ଜନଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଛି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ବୃହତ ଅଭିଯାନର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୨୦୨୭ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ କିମ୍ବା ମେ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଥମେ ‘ହାଉସ୍ ଲିଷ୍ଟିଂ’ ବା ଘର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ। କୋଭିଡ-୧୯ ମହାମାରୀ କାରଣରୁ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ବିଳମ୍ବ ହୋଇଥିବା ଏହି ଜନଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ କରିବାକୁ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି। ଜନଗଣନା ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ମିଳିଥିବା ଖବର ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବ। ଏହି ଜନଗଣନା କେବଳ ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେଶର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ବିକାଶମୂଳକ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
୨୦୨୭ ଜନଗଣନାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଏହାର ଡିଜିଟାଲ୍ ସ୍ୱରୂପ। ପୂର୍ବଥର ଭଳି କେବଳ କାଗଜ କଲମରେ ଗଣନା ନକରି, ଏଥର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ଜରିଆରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ପ୍ରଗଣକ (Enumerators) ମାନେ ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ କିମ୍ବା ଟାବଲେଟ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ତଥ୍ୟ ଅପଲୋଡ୍ କରିବେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ତଥ୍ୟର ସଠିକତା ରହିବା ସହ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ। ଏପ୍ରିଲ-ମେ ମାସରେ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଥିବା ହାଉସ୍ ଲିଷ୍ଟିଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାରର ବାସଗୃହର ସ୍ଥିତି, ଉପଲବ୍ଧ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ଯଥା- ପାନୀୟ ଜଳ, ଶୌଚାଳୟ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଂଯୋଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ଏଥିସହିତ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସବିଶେଷ ବିବରଣୀ ନିଆଯିବ।
ଜନଗଣନା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୂଚାରୁରୂପେ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜିଲ୍ଲାପାଳମାନଙ୍କୁ ଜିଲ୍ଲା ଜନଗଣନା ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ସହରାଞ୍ଚଳରେ ପୌରପାଳିକା କମିଶନର ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବିଡିଓମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ତଦାରଖ କରିବେ। ରାଜ୍ୟର ହଜାର ହଜାର ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରାଯିବ। ସେମାନଙ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଡାଟା ଏଣ୍ଟ୍ରି ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, କାରଣ ଏହି ତଥ୍ୟ ଉପରେ ହିଁ ଆଗାମୀ ଦଶନ୍ଧିର ସରକାରୀ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଏବଂ ବଜେଟ୍ ନିର୍ଭର କରିବ।
ହାଉସ୍ ଲିଷ୍ଟିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରକୃତ ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା ବା ‘ପପୁଲେସନ୍ ଏନୁମେରେସନ୍’ (Population Enumeration) କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଲୋକଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା, ବୃତ୍ତି, ଧର୍ମ, ଭାଷା ଏବଂ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ହେବ। ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶ୍ରମିକ ବାହାର ରାଜ୍ୟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସଠିକ୍ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ପାଇବା ଏହି ଜନଗଣନା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ହେବ। ଏହାଛଡ଼ା ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଜନଗଣନା ସମ୍ପର୍କରେ ହେଉଥିବା ଚର୍ଚ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ସରକାର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଗୋପନୀୟତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେପରି କୌଣସି ନାଗରିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାର ନହୁଏ।
୨୦୨୭ ମସିହାର ଏହି ଜନଗଣନା ଓଡ଼ିଶାର ବିକାଶ ଧାରାକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଦେବ। ବିଶେଷ କରି ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ସରକାରୀ ସୁବିଧା ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଦର୍ପଣ ଭଳି କାମ କରିବ। ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଗଣକମାନେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ଯେପରି ସଠିକ୍ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବେ। ଏହି ବିଶାଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ଆଗାମୀ ଏପ୍ରିଲ ମାସରୁ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁ ଓ ସହରରେ ଜନଗଣନାର ଶୁଭାରମ୍ଭ ହେବ। ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ସହଯୋଗରେ ହିଁ ଏହି ‘ଡିଜିଟାଲ୍ ଜନଗଣନା’ ଅଭିଯାନ ସଫଳ ହୋଇପାରିବ।
