ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହରୀ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ନୂତନ ବିପ୍ଳବ: ‘ଆମ ବସ’ର ନିରାପତ୍ତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ବୈପ୍ଳବିକ ପଦକ୍ଷେପ
ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ ସର୍ବସାଧାରଣ ପରିବହନ ସେବାକୁ ସଶକ୍ତ କରୁଥିବା ‘ଆମ ବସ’ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ନୂତନ ମୋଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ନିକଟରେ ଘଟିଥିବା କିଛି ଦୁର୍ଘଟଣା ଏବଂ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଉଦ୍ବେଗକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ରାଜ୍ୟ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ଏବଂ ପରିବହନ ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସହରୀ ଯାତ୍ରାକୁ କେବଳ ସୁବିଧାଜନକ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିରାପଦ କରିବା। ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ନୂତନ ନିୟମାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ବସ ଚାଳକମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବସଗୁଡ଼ିକରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ସଂଯୋଗକୁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ବିଗତ କିଛି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସହରର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଛକମାନଙ୍କରେ ଘଟିଥିବା ଦୁର୍ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ଲୁ-ପ୍ରିଣ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
ଏହି ସଂସ୍କାର ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ବସଗୁଡ଼ିକରେ ‘ଆଡଭାନ୍ସଡ ଡ୍ରାଇଭର ଆସିଷ୍ଟାନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ’ (ADAS) ର ପ୍ରୟୋଗ। ଏହି ସିଷ୍ଟମ ବସର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ବିପଦକୁ ଆଗୁଆ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ। ଯଦି କୌଣସି ପଥଚାରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗାଡ଼ି ବସର ଅତି ନିକଟକୁ ଆସିଯାଏ, ତେବେ ବସରେ ଥିବା ସେନସର ଚାଳକଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ସତର୍କ କରିଦେବ। ଏହାସହ ‘ଡ୍ରାଇଭର ଫାଟିଗ୍ ମନିଟରିଂ ସିଷ୍ଟମ’ (DFMS) ମଧ୍ୟ ଲଗାଯାଉଛି। ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟି ଚାଳକଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ଆଖିର ଗତିବିଧିକୁ କ୍ୟାମେରା ମାଧ୍ୟମରେ ନଜର ରଖିବ। ଯଦି ଚାଳକ ଗାଡ଼ି ଚଲାଇବା ସମୟରେ ନିଦ୍ରାଶକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ମନୋଯୋଗ ଅନ୍ୟଆଡ଼େ ରହେ, ତେବେ ଏକ ଜୋରଦାର ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି ବାଜିଉଠିବ, ଯାହା ଚାଳକଙ୍କୁ ସତର୍କ କରାଇବା ସହ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଦୁର୍ଘଟଣାକୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଏହି ବୈଷୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ଏକ ସ୍ମାର୍ଟ ପରିବହନ ସହର ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବ୍ୟତୀତ, ମାନବୀୟ ସମ୍ବଳର ବିକାଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାଳକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ‘ସାଇକୋମେଟ୍ରିକ୍ ଟେଷ୍ଟ’ କରାଯିବ। ଏହି ପରୀକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ଚାଳକଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ମାନସିକ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉପଯୁକ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତାକୁ ପରଖାଯିବ। ଅନେକ ସମୟରେ ମାନସିକ ଚାପ ବା ଉତ୍ତେଜନା ଯୋଗୁଁ ଚାଳକମାନେ ବେପରୁଆ ଭାବେ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଏହି ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ। ଏହା ସହିତ ସମସ୍ତ ଚାଳକଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଦିନିଆ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଶିବିରରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଟ୍ରାଫିକ ନିୟମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଭଦ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯିବ।
ସହରୀ ରାସ୍ତାରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ‘ଲେନ୍ ଡ୍ରାଇଭିଂ’କୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇଛି। ‘ଆମ ବସ’ର ଚାଳକମାନେ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଲେନ୍ରେ ଗାଡ଼ି ଚଲାଇବେ ଏବଂ ଅଯଥାରେ ଓଭରଟେକିଂ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ତଦାରଖ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ମାର୍ଟ ସିଟିର ସିସିଟିଭି କ୍ୟାମେରା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଉପଯୋଗ କରାଯିବ। ଯଦି କୌଣସି ଚାଳକ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କଠୋର ଆର୍ଥିକ ଜରିମାନା ସହ ନିଲମ୍ବନ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ। ସେହିପରି ପ୍ରତିଦିନ ଡ୍ୟୁଟି ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଳକମାନଙ୍କର ‘ବ୍ରେଥ୍ ଆନାଲାଇଜର’ ପରୀକ୍ଷା କରାଯିବ। ମଦ୍ୟପାନ କରି ଗାଡ଼ି ଚଲାଇବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଜିରୋ ଟଲରାନ୍ସ’ ନୀତି ଆପଣାଯିବ। ଚାଳକଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ରାଶିର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ଦୁର୍ଘଟଣାମୁକ୍ତ ଗାଡ଼ି ଚାଳନା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାସିକ ସ୍ତରରେ ପୁରସ୍କୃତ କରାଯିବ।
ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଭିଯୋଗ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସହଜ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ ଭିତରେ ହେଲ୍ପଲାଇନ ନମ୍ବର ଏବଂ କ୍ୟୁଆର କୋଡ୍ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଚାଳକଙ୍କ ବେପରୁଆ ଗାଡ଼ି ଚାଳନା କିମ୍ବା ଅଶୋଭନୀୟ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ତୁରନ୍ତ ଉଚ୍ଚକର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ଜଣାଇପାରିବେ। ପରିବହନ କମିଶନର ଅମିତାଭ ଠାକୁରଙ୍କ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ୫ ଜଣିଆ ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି ଗଠନ କରାଯାଇଛି ଯାହା ନିୟମିତ ଭାବେ ବସଗୁଡ଼ିକର ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଯାଞ୍ଚ କରିବ। ସରକାରଙ୍କ ଏହି ସୁସଂହତ ପଦକ୍ଷେପ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସଡ଼କ ପରିବହନକୁ ଏକ ନୂତନ ପରିଚୟ ଦେବ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତା ବିନା କୌଣସି ଭୟରେ ‘ଆମ ବସ’ରେ ନିଜର ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳକୁ ଯାତ୍ରା କରିପାରିବେ। ଏହି ସାମଗ୍ରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଏକ ନିୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଜୀବନର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।
